webtickets
 Ενότητες
 Αφιερώματα

Aφιέρωμα στους Γιερβάντ Τζανικιάν & Άντζελα Ρίτσι Λούκι

Το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και η Documenta 14 (*) παρουσιάζουν μια επιλογή από τη φιλμογραφία των Ιταλών Γιερβάντ Τζανικιάν και Άντζελα Ρίτσι Λούκι, δύο πρωτοπόρων αλχημιστών του σύγχρονου σινεμά, οι οποίοι με το έργο τους διασώζουν την ιστορική μνήμη, την κατεργάζονται και μας την παραδίδουν με τη μορφή υπέροχων –πειραματικών αλλά και εξόχως συγκλονιστικών– κινηματογραφικών δοκιμίων.
Το έργο τους έχει παρουσιαστεί στις σπουδαιότερες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και χώρους στον κόσμο – στην Μπιενάλε της Βενετίας (όπου κέρδισαν το Χρυσό Λιοντάρι μαζί με ολόκληρο το αρμενικό περίπτερο το 2015), στο MoMA της Νέας Υόρκης, στην Tate Modern του Λονδίνου, στο Πομπιντού στο Παρίσι, καθώς και σε μεγάλα διεθνή φεστιβάλ (Κάννες, Λοκάρνο, Βενετία).

Το 1942 που γεννήθηκαν ο Γιερβάντ Τζανικιάν και η Άντζελα Ρίτσι Λούκι, η Ευρώπη ζούσε μια πρωτοφανή, καθολική και σχεδιασμένη με ακρίβεια επίθεση στη μείζονα σταθερά του ανθρώπινου πνεύματος: τη μνήμη.

Τριάντα χρόνια αργότερα –στις αρχές της εκρηκτικής δεκαετίας του ’70– ο Γιερβάντ και ή Άντζελα έμελλε να συναντηθούν και ο έρωτάς τους δεν ήταν παρά η αφορμή για ν’ αρχίσουν τη σχολαστική ανασύσταση αυτής της μνήμης, η οποία μας παραδίδεται σήμερα σαν ένα τεράστιο λεξικό εναλλακτικής Ιστορίας πάνω σε κομμάτια φιλμ.

Πριν τη συνάντησή τους, ο πρώτος είχε σπουδάσει αρχιτεκτονική στη Βενετία, κουβαλώντας στην αρμενική του καταγωγή την τραγωδία μιας αγνοημένης γενοκτονίας, ενώ η δεύτερη έφτασε μέχρι το Σάλτζμπουργκ της Αυστρίας για να διδαχτεί ζωγραφική από τον Όσκαρ Κοκόσκα.

Στα επόμενα χρόνια, εγκατέλειψαν την αρχιτεκτονική και τη ζωγραφική, συνάντησαν το σινεμά και άρχισαν να ανασυνθέτουν, αφηγηματικά και αισθητικά, τον ίδιο τον 20ό αιώνα. Ανακάλυψαν χαμένες μπομπίνες της γαλλικής κινηματογραφικής εταιρείας Pathé, στο ξεχασμένο σήμερα φορμά των 9,5mm, καθώς και σπάνιο υλικό του πιονιέρου Ιταλού ντοκιμαντερίστα Λούκα Κομέριο, και άρχισαν να συνθέτουν με αυτά μικρά αριστουργήματα.

Οι καίριες πληγές που είχε δεχτεί η μνήμη το 1942, άρχισαν τώρα να επουλώνονται, καθώς οι δύο καλλιτέχνες καταπιάνονταν με τα μεγαλύτερα ζητήματα της σύγχρονης ιστορίας, μέσα από τα μάτια των ηττημένων και των αφανών ηρώων της.

Οι έρευνές τους έθεσαν σε αμφισβήτηση όλες τις μέχρι τότε ανθρωπολογικές, ιστορικές και πολιτικές βεβαιότητες, και τους οδήγησαν σε νέους δρόμους και σε μια συνολική επανεξέταση του κινηματογραφικών κανόνων και, κυρίως, του κινηματογραφικού ρυθμού του μοντάζ.

Στις ταινίες που γύρισαν, αποτυπώθηκε η ιστορία του «σύντομου 20ού αιώνα», όπως τον όρισε ο Έρικ Χόμπσμπαουμ – από το 1914 δηλαδή, μέχρι το 1991. Είναι ταινίες που δεν είναι ακριβώς «ταινίες», ντοκιμαντέρ που δεν είναι μόνο «ντοκιμαντέρ» και πολυσύνθετα δοκίμια που αποτελούνται από φιλμ, βίντεο, εγκαταστάσεις, φωτογραφίες, σχέδια και ακουαρέλες.

Η μνήμη εγγράφεται σε αυτές τις ταινίες με τρόπο σπαρακτικό, σαν μια αργόσυρτη λιτανεία τραυμάτων, σαν μια τραγωδία που καιροφυλακτεί στο παρελθόν και υπονομεύει το μέλλον.

Ο φασισμός, η βαρβαρότητα της αποικιοκρατίας, οι πόλεμοι που συγκλόνισαν τον κόσμο και η μετανάστευση είναι βασικά θέματα στο σινεμά τους. Οι εικόνες τους σε στοιχειώνουν: πολιτικές κι ανατρεπτικές, εξωτικές αλλά και εφιαλτικές, καταδύονται στον πυθμένα της κινηματογραφικής λογικής.

Ανάμεσα στο 1974 και το 1979, εισήγαγαν τα «αρωματικά φιλμ», με ειδικές μηχανές που ανέδυαν αρώματα κατά την διάρκεια της προβολής (πολύ νωρίτερα από το odorama του Τζον Γουότερς) και λίγο αργότερα εισήγαγαν την «αναλυτική κάμερα», μια πρωτότυπη εφεύρεση η οποία επεξεργάζεται εκ νέου το αρχειακό υλικό, γεννώντας νέες αφηγήσεις και νοήματα.

Και, καθώς η μνήμη βρίσκεται και πάλι υπό διωγμόν, τα αταξινόμητα αριστουργήματα του Τζανικιάν και της Ρίτσι Λούκι εκθέτουν τη βασανιστική τους αναγκαιότητα και ορίζουν την επιτακτική αξία της πρωτοπορίας.

Ορέστης Ανδρεαδάκης

(*) Eυχαριστούμε ιδιαίτερα την Χίλα Πέλεγκ για τη γενναιοδωρία της αρχικής πρότασης.

1.  Oh! Uomo / Γιερβάντ Τζανικιάν, Άντζελα Ρίτσι Λούκι, Ιταλία
2.  Βαλκανική απογραφή / Γιερβάντ Τζανικιάν, Άντζελα Ρίτσι Λούκι, Ιταλία
3.  Βάρβαρη χώρα / Γιερβάντ Τζανικιάν, Άντζελα Ρίτσι Λούκι, Γαλλία
4.  Εικόνες της Ανατολής: Βάνδαλος τουρισμός / Γιερβάντ Τζανικιάν, Άντζελα Ρίτσι Λούκι, Ιταλία-Γαλλία
5.  Νυχτερινό / Γιερβάντ Τζανικιάν, Άντζελα Ρίτσι Λούκι, Ιταλία
 Χορηγοί



tiff
tiff
tiff
tiff
tiff
tiff
tiff
tiff